İthalatta hangi belgelerin gerektiğini ürünün gümrük tarife istatistik pozisyonu (GTİP) belirler. Her ithalatta ticari fatura, çeki listesi ve taşıma belgesi gibi ticari belgeler istenir; bunlara ürüne göre izin, uygunluk veya kontrol belgeleri eklenir. İthalatçı olarak yapmanız gereken, belge listesini ürünün pozisyonundan başlayarak sipariş vermeden önce çıkarmaktır.
Ticaret Bakanlığı da aynı şeyi söyler: gümrük idaresine ibraz edilecek belgeler eşyanın sınıflandırıldığı GTİP'e göre değişir ve listeyi öğrenmek için pozisyon bilgisi gerekir. Bu yazı, o listeyi üç katmanda toplamanız için bir çerçeve sunar.
Üç katmanlı belge tablosu
Aşağıdaki tablo genel uygulamayı özetler. Resmî kaynak hangi belgenin gerektiğini ürüne göre belirlediği için ürününüze özel kalemleri pozisyon sorgusuyla teyit edin.
1. Her ithalatta istenen belgeler
| Belge | Kim hazırlar | Ne zaman |
|---|---|---|
| Ticari fatura | Satıcı (ihracatçı) | Sevkiyattan önce veya sevkiyatla birlikte |
| Çeki/paketleme listesi | Satıcı | Yükleme sırasında |
| Taşıma belgesi (konşimento, CMR, AWB) | Taşıyıcı | Yükleme tamamlandığında |
| Menşe belgesi (gerekiyorsa) | Satıcı ülkenin yetkili kuruluşu | Sevkiyattan önce |
| Sigorta belgesi | Sigortacı | Yüklemeden önce veya yüklemeyle birlikte |
Hangi menşe belgesinin gerektiği ve hangi hallerde istendiği ürüne ve ülkeye bağlıdır; bu kalemi müşavirinizle sevkiyattan önce netleştirin.
2. Ürüne göre gereken belgeler
| Belge | Kim hazırlar | Ne zaman |
|---|---|---|
| TAREKS başvurusu ve referans numarası | Başvuru çoğunlukla müşavirce, mal varınca yapılır; numarayı Bakanlık verir. İthalatçı kapsamı ve tedarikçi belgelerini hazırlar | Beyanname tescilinden önce; belgeler sevkiyattan önce |
| TSE/CE belgesi, uygunluk beyanı, test raporu | Üretici veya akredite kuruluş | Üretimde veya sevkiyattan önce |
| Sağlık sertifikası, analiz raporu | Yetkili kurum | Ürünün türüne göre sevkiyattan önce |
| İthal izni, gözetim belgesi, kontrol belgesi | İlgili Bakanlık veya kurum; başvuru çoğu zaman İthalatBİS üzerinden | Sipariş öncesi veya beyanname öncesi |
Resmî broşür, yasak, izin, kota ve ihtisas gümrüğü gibi kısıtlamaların; gözetim belgesi, kontrol belgesi, sağlık sertifikası, analiz raporu ve CE belgesi gibi belgelerin gümrük idaresince istenip istenmediğinin önceden araştırılmasını önerir. Bu belgelerin çoğu Tek Pencere Sistemi üzerinden işlem gördüğü için ayrıca kâğıt olarak beyannameye eklenmesi gerekmez.
3. Firma tarafı
| Belge veya yetki | Kim hazırlar | Ne zaman |
|---|---|---|
| Vergi numarası | Vergi dairesi | İthalattan önce |
| E-imza (belge başvuruları ve TAREKS için) | Yetkili kurum ve firma yetkilisi | Başvurudan önce |
| Noter vekâletnamesi (müşavir kullanılıyorsa) | Firma yetkilisi, noter | Beyannameden önce |
Vergi numarası olan her gerçek ve tüzel kişi ithalat işlemlerini yürütebilir; ayrıca bir ithalatçı belgesi aranmaz. Bazı istisnalarda (özel anlaşmaya dayalı ithalat, kitap ve yayınlar, fuarlarda perakende satışına izin verilen mallar) vergi numarası şartı aranmaz.
Hangi belge benim ürünüm için? Adım adım
- Ürünün tanımını yazın. Malzeme, kullanım amacı, hedef kullanıcı ve ürün adı bir cümlede toplansın. Ne görmelisiniz: bir satıcıdan alınmış teknik veya ticari tanım.
- GTİP'i belirleyin. GTİP kod bulucu ile aday pozisyonları görün; kesin sınıflandırmayı müşaviriniz veya gümrük idaresi yapar. Ne görmelisiniz: 12 haneli bir pozisyon.
- Kontrol ve izin durumunu bakın. Pozisyonun ithalat tebliğleri ve ürün güvenliği tebliğleri kapsamında olup olmadığını Ticaret Bakanlığı listelerinden kontrol edin. Ne görmelisiniz: pozisyonun denetime tabi olup olmadığı.
- TAREKS kapsamını doğrulayın. Ürün güvenliği ve denetimi tebliğleri kapsamındaki ürünlerde denetim, gümrük beyannamesinin tescil işleminden önce yapılır. Kapsamı TAREKS sorgulama aracıyla kontrol edebilirsiniz; başvuruyu çoğunlukla müşavir, mal varınca yapar, sizin işiniz tedarikçi belgelerini yola çıkmadan almaktır. Ne görmelisiniz: başvuru gerekiyorsa tebliğ numarası ve Ek listesi.
- Belge listesini tabloya yazın. Her belge için sorumlu kişiyi ve tarihi ekleyin. Ne görmelisiniz: eksiklerin sevkiyattan önce görünür olduğu bir liste.
Pozisyon değişirse belge listesi de baştan değişir; bu yüzden ilk iki adıma zaman ayırın. Belgelerin vergiye etkisini görmek için gümrük vergisi hesaplayıcıyı, ödeme şekline bağlı KKDF için KKDF hesaplama aracını, konteyner planı için konteyner hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz. Beyannameye bu belgelerin hangi kutulara işlendiğini gümrük beyannamesi nasıl doldurulur yazısında bulabilirsiniz.
Denetim hangi aşamada yapılır?
Belgeleri ne zaman hazır etmeniz gerektiği, ürününüzün denetiminin hangi aşamada yapıldığına bağlıdır. Gümrük Yönetmeliği'nin 181. maddesine göre diğer kurumların ithalat aşamasındaki denetimleri üç aşamadan yalnızca birinde yapılabilir:
| Aşama | Hangi ürünler | Ne anlama gelir |
|---|---|---|
| Türkiye Gümrük Bölgesi'ne girişte | Çevrenin korunması yönünden kontrol altında tutulan atıklar ve metal hurdalar | Belgeler yükleme öncesi hazır olmalı |
| Gümrük beyannamesinin tescilinden önce | Diğer ürün güvenliği ve denetimi tebliğleri kapsamındaki ürünler (oyuncak gibi) ve diğer ithalat tebliğleri kapsamındaki ürünler | TAREKS başvurusu ve referans numarası beyannameden önce alınır |
| Gümrük yükümlülüğü sona erdikten sonra | Bazı tekstil ve konfeksiyon ürünleri | Denetim teslimden sonra yapılır |
Kullanılmış, yenileştirilmiş veya defolu eşyanın ithalatı ayrıca Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü'nün iznine tabidir; bu izin belgesi ithalat işlemleri sırasında gümrük idaresine sunulur. Listelerde yer alan bazı eşya için pozisyona göre belirlenmiş birim CIF kıymeti eşikleri vardır; bu eşikler değişebileceğinden güncel ithalat tebliğinden kontrol edilmelidir.
Belgelerde en sık görülen tutarsızlıklar
Resmî kaynaklarda bu konuda bir istatistik yok; aşağıdaki liste, belge kümesinin birbiriyle uyumlu olması gerektiğinden çıkan genel kontrol maddeleridir:
İthalat süreçlerini yönetmekte zorlanıyor musunuz?
importics ile tüm ithalat operasyonlarınızı tek panelden yönetin.
Hemen Dene — 14 Gün Ücretsiz- Unvan ve adres farkı. Faturadaki satıcı unvanı, uygunluk beyanındaki üretici unvanı ve taşıma belgesindeki gönderici aynı kuruluşu göstermelidir.
- Miktar ve ağırlık farkı. Çeki listesindeki koli sayısı ve ağırlık, taşıma belgesi ve fatura ile örtüşmelidir.
- Tanım farkı. Faturadaki ürün tanımı, test raporundaki ve beyannamedeki tanımla tutarlı olmalıdır; pozisyon bu tanıma dayanır.
- Tarih sırası. Test raporu ve uygunluk beyanı, sevkiyat tarihinden önce düzenlenmiş olmalıdır.
- Çeviri. Yabancı dildeki belgelerin Türkçe karşılığı istenebilir; oyuncak uygunluk beyanında Türkçe çeviri açıkça aranır.
Bu hatalar sevkiyat yola çıkmadan fark edilirse bir e-posta ile düzelir; varıştan sonra ise gümrükte bekleme ve ek işlem anlamına gelir.
Belgeleri ne kadar süre saklamalısınız?
Saklama süresi belgeye göre değişir ve tek bir genel kural yoktur. Oyuncak gibi bazı ürün gruplarında mevzuat süreyi açıkça yazar: Oyuncak Güvenliği Yönetmeliği, ithalatçının AT uygunluk beyanı örneğini oyuncak piyasaya arz edildikten sonra on yıl saklamasını ve teknik dosyanın Bakanlık talebi halinde sunulmasını sağlamasını ister. Diğer ürün gruplarında saklama yükümlülüğü ilgili ürün mevzuatında ayrıca aranır. Süreleri belirsiz olan belgeleri en azından ilgili ürünün piyasada kaldığı süre boyunca ve vergi incelemesi ihtimaline karşı saklayın; kesin süre için müşavirinizden veya mali müşavirinizden yazılı görüş alın.
Elektronik belgeler için bir pratik not: izin ve uygunluk belgelerinin büyük çoğunluğu Tek Pencere Sistemi üzerinden işlem gördüğü için beyannameye kâğıt olarak eklenmesi gerekmez. Yine de TAREKS referans numarasını, İthalatBİS başvuru çıktılarını ve beyanname örneğini dosyanızda tutun.
İthalat süreci zaman çizelgesi
| Aşama | Ne olur | Belgeler |
|---|---|---|
| Proforma | Satıcıdan teklif ve proforma fatura alınır | Proforma fatura |
| Ürün kontrolü | GTİP, vergi ve izin durumu kontrol edilir | Pozisyon, izin ve kontrol listeleri |
| Sipariş ve ödeme | Sözleşme ve ödeme koşulları netleşir | Sipariş, ödeme kanıtı |
| Yükleme | Mal taşıyıcıya teslim edilir | Ticari fatura, çeki listesi, taşıma belgesi |
| Varış | Özet beyan ve varış bildirimi verilir | Özet beyan (taşıyıcı), varış bildirimi |
| Beyanname | Gümrük beyanı verilir, vergiler hesaplanır | Beyanname ve ürüne göre izin belgeleri |
| Teslim | Vergiler ödenir, eşya teslim edilir | Taşıma belgesi (konşimento nüshası) |
Resmî rehbere göre eşyaya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenmesi, denizyolu ile gelen eşya için özet beyanın verildiği tarihten itibaren 45 gün, diğer yollarla gelen eşya için 20 gün içinde tamamlanır. Gümrüğe sunulan eşya, işlem tamamlanana kadar geçici depolanan eşya statüsündedir ve yalnızca gümrük idarelerinin uygun gördüğü yerlerde depolanabilir.
Rehberin kendi revizyon tarihi 25 Ekim 2018'dir; mevzuat değişmiş olabileceği için güncel süreleri müşavirinizden veya idareden teyit edin.
Sık sorulan sorular
İthalat belge işlemleri nelerdir? Ticari belgeler, ürüne göre izin ve uygunluk belgeleri ile firma tarafı yetkileri. Hangi ürün belgesinin gerektiği pozisyona göre belirlenir.
İthalat kayıt belgesi nedir? Bakanlığın ithalat SSS sayfasında ve İthalatBİS'te listelenen belgeler arasında bu adla bir belge bulamadım; ürün için istenen belgeyi pozisyonunuza göre öğrenin.
Gümrükten mal çekmek için ne gerekir? Taşıma belgesi, gümrük beyannamesi, ödenmiş vergiler ve gerekiyorsa izin veya uygunluk belgeleri. Eşya, konşimentoda teslim edileceği gösterilen ve bir nüshasını taşıyan kimseye teslim edilir.
İthalat izin belgesi nedir? Belirli eşyanın ithalatı için verilen izindir; örneğin kullanılmış eşyanın ithalatı Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü'nün iznine tabidir.
İthalat süreci aşamaları nelerdir? Proforma, ürün kontrolü, sipariş ve ödeme, yükleme, varış, beyanname ve teslim.
Belgeleri tek yerde takip etmek isterseniz importics'te her ithalat dosyasında hangi belgenin kimde olduğunu, hangisinin eksik olduğunu ve son tarihini gösteren bir belge kontrol listesi bulunur.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; son karar müşavirinizindir veya ilgili idarenin kararıdır.
Son güncelleme: 21 Ekim 2026